Hooge Zwaluwe, Hervormde Kerk
Het Knipscheer-orgel is in 1865
gebouwd voor de Ned. Herv. Kerk te Noordwijk aan Zee. Bij de verbouwing en
vergroting van die kerk werd door de fa. Spanjaard in 1935 een veel groter
orgel geplaatst. Het Knipscheerorgel werd ingenomen en doorverkocht aan de
Baptistenkerk te Noordbergum (Fr.), waar het,
zonder kas, met enkele dispositie wijzigingen, in een ongunstige nis werd
geplaatst.
Spanjaard voegde in 1935 een Holpijp
toe en verving de Quint door een Celeste. De windvoorziening werd ook door
hem gewijzigd. Later, omstreeks 1960, voegde Faber uit Dokkum een Subbas
16 voet op de manuaallade toe. Het pijpwerk werd een ½ toon verschoven,
maar de intonatie bleef ongewijzigd.
Het orgel werd in 1978 gekocht door Orgelmakers Mense Ruiter. De oorspronkelijke kas bestaat niet meer
De
restauratie hield in:
 |
Windlade ontleden en geheel
herstellen volgens oorspronkelijke vorm en materiaal gebruik; |
|
De aanwezige Standaart magazijnbalk
repareren en aansluiten op de lade, en een nieuwe windmachine
aanbrengen; |
|
De speelmechanieken herstellen in
aanwezige vorm; |
|
Een nieuwe manuaalklaviatuur maken
volgens oorspronkelijke Knipscheer vorm; |
|
Een nieuw pedaalklavier maken, met
handhaving van de aanwezige orgelbank; |
|
De registermechaniek in goede
functie brengen en de registerknoppen om de lessenaar heen bouwen; |
|
Een nieuwe Quint 3 maken naar
mensuur en factuur van Octaaf 4 en Octaaf 2, ter vervanging van de
Celeste; |
|
Het metalen pijpwerk opronden en
naar de oorspronkelijke toonhoogte brengen. De houten pijpen opnieuw
verlijmen; |
|
Het geheel intoneren naar de oorspronkelijke Knipscheer normen. |
Daarnaast moest het werk zodanig
worden uitgevoerd en voorbereid, dat in volgende fasen het orgel eenvoudig
kan worden uitgebreid met een bovenwerk en een vrij pedaal.
De oude frontpijpen bleken niet meer
in een goed ogende staat te brengen. Daarom zijn voor het front nieuwe
pijpen gemaakt, die duidelijk moesten maken dat er weer een fris
instrument in de orgelkas staat opgesteld. Deze pijpen kunnen sprekend
zijn in een toekomstig vrij pedaal. Enkele bestaande houten Bourdon pijpen
zijn voor dat doel ook al geplaatst.
Het gerestaureerde Knipscheer orgel
kreeg de volgende dispositie:
Prestant 8 vt (C - F eiken, open met
loden stemflappen, rest metaal)
Bourdon 8 vt (B/D) ( Bas eiken/ Discant metaal)
Viool 8 vt (D) ( met zijbaarden)
Octaaf 4 vt
Quint 3 vt
Roerfluit 4 vt ( C-B eiken, rest metaal, vanaf fis " konisch open)
Octaaf 2 vt
Cornet 4 st (D) ( open fluit-mensuur)
Mixtuur 2-4 st samenstelling:
C 11/3 1',
c 2 11/3 1',
c' 22/3 2 11/3 1',
c" 4 22/3 2 11/3 '
c"' 51/3 4 22/3 2'.
Een 2e manuaal en vrij pedaal.
Het orgel was voorbereid op
uitbreidingen: een bovenwerk en een vrij pedaal. Verdere initiatieven door
de orgelcommissie leidden ertoe dat de Kerkvoogdij instemden met het
verstrekken van een vervolg opdracht aan Mense Ruiter Orgelmakers b.v.
De opdracht hield in:
|
Grenen ladejukken maken in de kas,
hierop de bovenwerklade plaatsen; |
|
Nieuwe speelmechanieken maken: een
eiken welbord met eiken wellen, welarmen en -houders maken. Grenen
abstracten maken; |
|
Nieuwe registermechanieken maken.
Plaatsing van de registertrekkers: 2 stuks links en 3 stuks rechts van
de lessenaar in verticale rijen. |
|
Registerwellen maken van eiken,
welarmen van metaal. |
|
Een nieuw eiken windkanaal maken
tussen bovenwerklade en balg; |
|
Plaatsing van de nieuwe windlade, geheel gemaakt van goed gedroogd eikehout, met hechthouten dekken, ingericht voor de volgende registers:
Prestant 8' disc e1
- f3 metaal, 12% tin |
De dispositie ziet er nu als volgt uit:
Prestant 8 vt
Bourdon 8 vt B/D
Viool 8 vt D
Octaaf 4 vt
Quint 3 vt
Roerfluit 4 vt
Octaaf 2 vt
Cornet 4 st
Mixtuur 2-4 st
Prestant 8 vt D
Holpijp 8 vt (B/D)
Dwarsfluit 4 vt
Gemshoorn 2 vt
Koppels:
BW - Pedaal
Pedaal:
Bourdon 16 vt (gebruik gemaakt van uit Standaart-orgel afkomstige
vurenhoutpijpen)
Octaaf 8 vt (C - c0 reeds in het front
aanwezig, rest nieuw,
metaal, 90% tin)
Trompet 8 vt (nieuw, koppen en stevels eiken, tongen
koper,bekers metaal 70% tin, kopie van het Knipscheer-orgel te Noordwijk)
Meer info?
www.protestants-hooge-zwaluwe.nl
Foto en info: © Hervormde Gemeente van Hooge Zwaluwe. Met toestemming zijn foto en info overgenomen.
