Maasland, Herv. Kerk
Geschiedenis
Het orgel in de Ned. Herv. Kerk te Maasland werd oorspron- kelijk
gebouwd voor de Nicolaïkerk te Utrecht. Bouwer was J.F. Witte, die in
1888 het orgel opleverde. J.F. Witte was een zoon van C.G.F. Witte, die
op zijn beurt een schoonzoon was van de beroemde orgelbouwer Bätz.
In 1944 werd de dispositie op advies van Lambert Erné, de organist van
de Nicolaïkerk, grondig veranderd. Bijna alle registers van Manuaal II
werden vervangen met de bedoeling deze te reserveren voor een nieuw te
bouwen 3e manuaal. Na de tweede wereldoorlog werd bij
restauratiewerkzaamheden aan de muren van de kerk in de muur achter het
orgel een roosvenster ontdekt. Besloten werd dit roosvenster te
restaureren, maar omdat het orgel ervoor stond werd dit in een ander
gedeelte van de kerk geplaatst en werd overwogen om de orgelkas zo te
veranderen, dat bij terugplaatsing het roosvenster zichtbaar bleef.
In 1955 werd door de firma De Koff het orgel in Maasland geplaatst. Door architectenbureau Van Essen werd een nieuwe orgelkas ontworpen en met gebruikmaking van zoveel mogelijk oude onderdelen werd het orgel in Maasland geplaatst met de dispositie van 1944.
In 1972 bleek, dat door de heteluchtverwarming de windladen kapot waren gestookt, welke daarna door Verschueren orgelbouw zijn gerestaureerd.
In het jaar 2001 is de restauratie van het orgel door Reil voltooid,
waarbij de situatie van 1888 (waar nodig) gereconstrueerd werd.
De restauratie
Nadat besloten was tot algehele restauratie over te gaan, werd een
4-tal orgelbouwers uitgenodigd offerte te maken. De opdracht werd gegund
aan Gebr. Reil orgelbouw, die de laatste jaren veel ervaring heeft
opgedaan met restauratie van Bätz-Witte-orgels.
Uitgangspunt voor de werkzaamheden was het orgel technisch en artistiek
weer op een inspirerende en betrouwbare wijze te laten funktioneren en
daaruit volgend de dispositie te herstellen naar de situatie van 1888.
Doordat de oorspronkelijke tekeningen van de situatie in de Utrechtse
Nicolaïkerk zijn teruggevonden kon de door Witte bedoelde opzet van de
windvoorziening worden gereconstrueerd. In de toren is daarmee een
dubbelvouwige magazijnbalg geplaatst en er werd een nieuwe kanalisatie
naar de verschillende werken aangebracht.
Het vernieuwen van de orgelkas naar de oorspronkelijke situatie '1888'
is als een te ingrijpende aanpassing verworpen. In het verlengde daarvan
is besloten de orgelkas van 1955 met de bestaande plaatsing van
windladen (de laden van het Pedaal zijn links en rechts van de
hoofdwerklade opgesteld, oorspronkelijk stonden ze achter de
hoofdwerklade) en zonder zwelkast te
handhaven. De orgelkas is geheel nagezien en waar nodig hersteld. Er werden deels nieuwe loopplanken aangebracht om een goede bereikbaarheid van het pijpwerk te verkrijgen.
De windladen zijn in stijl Witte gerestaureerd waarbij besloten werd wel de in 1972 aangebrachte bescherming tegen het aanwezige verwarmingssysteem middels platen te handhaven.
In de 'Utrechtse situatie' was er sprake van een vrijstaande speeltafel. Bij de overplaatsing naar Maasland is de speeltafel 180 graden gedraaid en voorin de orgelkas geplaatst. Deze situatie is gehandhaafd. De klaviatuur en de deels originele speelmechanieken zijn gerestaureerd waarbij o.a. de in 1955 op een ongelukkige wijze aangebrachte manuaalkoppel is gewijzigd en de niet originele, slecht funktionerende wellenramen zijn vernieuwd in passende stijl.
Daar waar het orgel voorheen onaanvaardbaar zwaar en diep speelde kon door een hernieuwde opzet van de nog aanwezige originele delen in de mechanieken een passende speelaard worden verkregen. De aanleg van de registermechanieken van De Koff is gerestaureerd en gehandhaafd.
De intonatie heeft plaatsgevonden bij een winddruk van 88 mm. waterkolom. De karakteristieke door J.F. Witte gedachte klankarchitectuur is binnen het aanwezige kader als leidraad genomen.
De restauratie is voltooid met het opnieuw schilderen van de orgelkas en het plaatsen van enkele kleine ornamenten.
