Den Haag, Organetto naar voorbeeld van Leonardo da Vinci, Reijnier Kloeg

Foto’s: Willemijn Hissink © 2022

Reijnier Kloeg uit Den Haag bouwde in 2017 een zgn. Organetto. Dit draagbare instrument werd omstreeks 1500 ontworpen door Leonardo da Vinci. Reijnier bouwde het naar een schets in één van Leonardo’s codexen. De stemming is pythagoreïsch. Het pijpwerk is verwisselbaar. Je kunt zowel met houten als met papieren pijpwerk spelen. Het voordeel van papieren pijpwerk is dat het orgel minder zwaar weegt. Er zijn inmiddels meerdere organetto’s gebouwd door meerdere orgelbouwers.

In de twaalfde eeuw is het kleine handorgel of het portatief uitgevonden. Een instrument voor de minstrelen of voor gebruik in instrumentale ensembles in het tijdvak met harpen, luiten, altviolen en fluiten. Dit kleine instrument (voorzien van één enkele balg en pijpen van metaal of hout) werd hangend aan een riem, lopend bespeeld. Één hand bespeelde het toetsenbord, terwijl de andere hand de luchtbalg bediende. Het werd ook zittend of op de knieën bespeeld.

Dit portatief had verschillende mechanische problemen:

1e de enkele balg dwong, net als in een lied, naar adem te pauzeren
2e het  instrument woog zwaar door de zware houten of metalen pijpen
3e de horizontale plaatsing van het klavier.

Leonardo da Vinci wist verbazingwekkende verbeteringen aan te brengen aan dit instrument. Beschreven in de “Codex Madrid II , Fol 76r”.

Door het toepassen van twee naast elkaar gelegen verticale balgen, was er een constante toevoer van lucht. Door een zwenkarm worden de balgen afwisselend gevuld en geleegd. Ook krijg je door de verandering van snelheid verschillende druk op de balgen. De muzikale zeggingskracht wordt hierdoor verbeterd.

voor de vermindering van het gewicht van dit instrument, geeft Leonardo aan dat de pijpen gemaakt moeten worden van verstevigd papier of van dunne houten latten. Ook was met maken van papieren pijpen financieel veel gunstiger dan de vervaardiging van loden pijpen, waardoor de aanschaf het instrument voor een grotere groep muzikanten mogelijk was.

Al 350 jaar vóór de uitvinding van de accordeon heeft Leonardo het klavier verticaal geplaatst. Daardoor was het makkelijker te bespelen en werd ook de wendbaarheid verhoogd.

Het pijpwerk van deze Haagse Organetto is gemaakt van dun Portugees Kersenhout of verstevigd papier.

Dispositie gezocht:

De dispositie van de Organetto kan gestuurd worden naar info@orgelsite.nl