Waalwijk, Sint Jan de Doperkerk

Foto: Marcel Pelt © 2014

In 1829 werd er door de parochie Sint Jan de Doper een nieuwe kerk in gebruik genomen die in waterstaatstijl gebouwd was. Voor die tijd werd er nog in de oude schuurkerk gekerkt. Voor de kerk werd een tweedehands orgel aangeschaft. Dit orgel was gebouwd voor de kerk van het slot Alden Biesen in Bilsen, België. Op 21 oktober 1829 is het in de nieuwe waterstaatskerk te Waalwijk geplaatst. De Waalwijkse organist H. Wassen heeft het instrument zelf gedemonteerd en getransporteerd naar Waalwijk. Daar werd het opgebouwd door de gebroeders Franssen uit Horst. Samen met het orgel is toen ook de doksaalbalustrade gekocht. Vollebregt wijzigde dit instrument in 1846 aanmerkelijk. Volgens Broekhuyzen had het hierna 18 stemmen. Na nog een reparatie in 1869 door Franssen is in 1875 de opdracht gegeven aan Pierre Schyven uit Brussel om het orgel te vernieuwen. Schyven heeft een nieuw orgel in de oude kas gebouwd, met gebruik van twaalf registers uit het oude orgel. Het is een orgel in Frans-romantische stijl geworden met een hoofdwerk, een zwelwerk en een pedaal met enkel transmissies. De namen van de registers werden ook in het Frans gespeld. Omdat de kerk te klein werd heeft men besloten een nieuw gebouw te laten optrekken. De oude kerk is in 1923 gesloopt. Het orgel is door de firma Smits uit Reek eind 1922 gedemonteerd en opgeslagen, na een afscheidsconcert door Jan van Leeuwen, organist van de Heikekerk in Tilburg. De banken waren toen al uit de kerk verwijderd.

In de jaren 1923-1925 is de huidige kerk gebouwd door architect Hendrik Willem Valk in een Byzantijnse stijl. De oorspronkelijke plannen om het oude orgel te herplaatsen zijn niet uitgevoerd. In plaats hiervan heeft Pels in 1929 een nieuw orgel gebouwd, waarbij echter wel veel pijpwerk (14 stemmen) uit het oude instrument is gebruikt. De kas is verdwenen, en waarschijnlijk gesloopt. De oudste registers in het huidige orgel dateren nog uit 1788. Het oorspronkelijke ontwerp was een drieklaviers instrument met 46 stemmen. Omdat er geen geld genoeg was zouden er voorlopig slechts 25 kunnen worden geplaatst. Het was de bedoeling één klavier nog ‘leeg’ te laten. Maar naar wens van de orgelbouwer zijn alle drie de klavieren bespeelbaar gemaakt, met in totaal 30 stemmen. Op zaterdag 3 december 1932 is het orgel in gebruik genomen, de inwijding heeft plaatsgevonden op zondag 11 december. Adviseur bij de bouw was professor Petrus de Bree, die ook een aantal stukken heeft gespeeld bij de ingebruikneming. Hoewel de behoefte de dispositie uit te breiden al lange tijd bestond, is dit uiteindelijk in 1998 gerealiseerd. Pels & Van Leeuwen voerde een restauratie uit, en plaatste tevens zeven nieuwe registers. In maart 1999 zijn de werkzaamheden afgerond, en op 20 april 1999 is het orgel weer in gebruik genomen.

Het pneumatische kegelladen-orgel heeft een toonhoogte van a’ = 440 Hz.

Dispositie:

Hoofdwerk: C – g3 Prestant 16′ – 19e eeuw/1932, Prestant 8′ – 19e eeuw/1932, Fluit 8′, Bourdon 8′ – 1788,1932, Octaaf 4′ – 19e eeuw, Holfluit 4′ – 19e eeuw, Kwint 2 2/3′ – 1932, Octaaf 2′ – 1932, Mixtuur III-IV sterk – 19e eeuw, Bombarde 16′ – 1998, Trompet 8′ – 19e eeuw.
Positief: C – g3 Bourdon 16′ – 1788/1932, Prestant 8′, Flûte Harmonique 8′, Salicionaal 8′, Holpijp 8′ – 1788/1932, Prestant 4′, Salicet 4′, Flageolet 2′ – 18e/19e eeuw Sesquialter II sterk, Kromhoorn 8′ – 1998, Tremulant.
Zwelwerk: C – g3 Fluit-Prestant 8′, Viola di Gamba 8′, Vox Celestis 8′, Roerfluit 8′, Vioolprestant 4′, Fluit 4′, Woudfluit 2′, Terts 1 3/5′, Hobo 8′ – 19e eeuw/1932, Vox Humana 8′ – 19e eeuw/1932, Tremulant.
Pedaal: C – f1 Prestant 16′, Subbas 16′, Gedektbas 16′ – 1932; transmissie, Quint 10 2/3′ – 1998, Octaafbas 8′ – 1932, Gedekt 8′ – 1932, Prestant 4′ – 1932, Bazuin 16′ – 1932, Trompet 8′ – 1998.
Koppelingen: Pedaal – Hoofdwerk, Pedaal – Positief, Pedaal – Zwelwerk, Hoofdwerk – Positief, Hoofdwerk – Zwelwerk, Positief – Zwelwerk, Zwelwerk – Zwelwerk 4′, Generaal Koppel.
Speelhulpen: Vaste Combinaties (p – mp – mf – f – ff – tutti), Automatisch Pedaal, Vrije combinaties.