Dordrecht, Grote Kerk, Hoofdorgel

Foto’s: Simon den Hartigh © 2009

Het grote mechanische sleepladen-orgel (hoofdorgel) in de Grote Kerk  in Dordrecht (Zuid-Holland) is oorspronkelijk in 1671-1675 gebouwd door Nicolaas Hagen (of Van Haeghen) in opdracht van de burgemeesters van de stad. Het instrument werd gebouwd naar voorbeeld van het orgel van Hagen uit de Sint Pauluskerk te Antwerpen. De kas werd in 1763 en 1764 voorzien van nieuwe ornamenten in rococo-stijl. Jacobus Robbers voegde in 1767 een Prestant 16′ (discant) toe. Het orgel had drie klavieren en vrij pedaal, met in totaal 51 stemmen. De Dordrechtse orgelbouwer P.J. Geerkens heeft het instrument in 1799 volledig omgebouwd.

In de jaren 1856-1859 bouwde Willem Hendrik Kam een volledig nieuw orgel in de oude kas. De kas werd op onderdelen veranderd. Christian Gottlieb Friedrich Witte heeft in 1869 enkele verbeteringen uitgevoerd, waarbij ook de dispositie werd veranderd: de Scherp van het Hoofdwerk werd vervangen door een Gemshoorn 2′, en de samenstelling van de Mixturen werden aangepast, onder andere door de tertskoren te verwijderen.

In 1939 is het orgel door gerestaureerd Gerrit Van Leeuwen, geadviseerd door een commissie onder leiding van J.G. van Herwaarden, organist van de Nieuwe Zuiderkerk in Rotterdam. Van Leeuwen heeft een barkermachine op het Hoofdwerk geplaatst, en van de Viola di Gamba 8′ (Bovenwerk) en de Violon 16′ (Pedaal) werd het pijpwerk vervangen door nieuwe exemplaren. Verder werd een zwelkast gemaakt om het Bovenwerk, er werd een koppeling Pedaal – Rugwerk gemaakt, en er werden twee stemmen bijgeplaatst. Op 24 mei 1939 is het orgel opnieuw in gebruik genomen.

Het orgel is in 1987 gerestaureerd door de firma Leeflang uit Apeldoorn. Bij deze restauratie werd de tractuur deels vernieuwd, er werd een koppeling Pedaal – Bovenwerk aangelegd, en een Tremulant op het Rugwerk geplaatst.

Het orgel is aan het begin van de eenentwintigste eeuw in een aantal fasen grondig gerestaureerd. De laatste fase werd in het voorjaar van 2010 voltooid. De werkzaamheden werden door de firma Reil uit Heerde uitgevoerd. Het orgel werd op 21 april 2010 weer feestelijk in gebruik genomen.

In 2021 werden door de firma Reil de magazijnbalgen van het orgel opnieuw beleerd . Op 28 mei 2021 is het orgel weer in gebruik genomen. Het instrument werd hierbij bespeeld door Cor Ardesch. Het heeft circa 3000 pijpen, 51 stemmen, 3 manualen en een vrij pedaal.

De dispositie van het Kam-orgel: (1859; opgetekend door Wilfred de Heer, http://www.wilfreddeheer.nl )

HOOFDWERK (C – f3) 54 TOETSEN: Prestant 16, Gedekt 16, Prestant 8, Roerfluit 8, Holpijp 8, Octaaf 4, Roerfluit 4, Quint 3, Octaaf 2, Gemshoorn 2, Mixtuur III–V, Cornet V, Trompet 16, Trompet 8, Clarinet 4.
RUGWERK: (C-f3) 54 TOETSEN: Bourdon 16, Prestant 8, Bourdon 8, Salicionaal 8, Gemshoorn 8, Octaaf 4, Gemshoorn 4, Quint 3, Octaaf 2, Mixtuur II-IV st., Cornet V st., Trompet 8, Dulciaan 8, Tremulant.
BOVENWERK: (C-f3) 54 TOETSEN: Baardpijp 8, Holpijp 8, Viola di Gamba 8, Quintadeen 8, Salicionaal 4, Open Fluit 4, Gedekt 4, Nazard 3, Woudfluit 2, Carillon III, Schalmei 8, Vox humana 8, Tremulant.
PEDAAL: (C-d1) 27 TOETSEN: Subbas 32, Principaal 16, Subbas 16, Violon 16, Octaaf 8, Gedekt 8, Quint 6, Octaaf 4, Bazuin 16, Trombone 8, Trompet 4.
KOPPELINGEN: HW+BW, HW+RW, P+HW, P+BW, P+RW.