Foto’s: Wim Verburg © 2002
- De kerk van Franciscus Xaverius aan ’t Zand in Amersfoort is in 1817 gebouwd. De eerste drie jaar werd een orgel van Abraham Meere gehuurd. In 1819 plaatste Gideon Thomas Bätz het huidige instrument. Het inwijdingsconcert op 9 september 1819 werd gegeven door de Utrechtste organist Daniël Brachthuyzer. Het orgel was voor de Remonstrantse Kerk in Utrecht gebouwd, maar daar kon men het niet betalen. In het oorspronkelijke bestek stond ook een loos rugpositief. Dit werd in Amersfoort geplaatst. Het onderhoud van het instrument was in handen van Bätz, Lindsen en later Maarschalkerweerd.
- In 1926 voerde J.J. Elbertse uit Aalten een restauratie uit. Hierbij werd een Violon geplaatst op een aparte kegellade, de deling van de Mixtuur werd opgeheven, de Trompet werd door een nieuw (zinken) exemplaar vervangen. Het bovenwerk plaatste hij in een zwelkast, terwijl de dispositie werd gewijzigd. Tot slot werd een Subbas op een pneumatische lade geplaatst voor het pedaal.
- In 1979 verkeerde het orgel in slechte staat. Het werd in de jaren 1982 en 1983 gerestaureerd door Jos H. Vermeulen uit Alkmaar. Adviseur bij het werk was dr. Hans van der Harst namens de KKOR. De in 1926 geplaatste Violon werd verwijderd, en de Mixtuur werd wederom gedeeld. Vermeulen maakte een nieuwe Trompet 8′ in Bätz-factuur. Het Bovenwerk werd van de zwelkast ontdaan, en de ontbrekende stemmen werden gereconstrueerd. De Viola di Gamba is een origineel register uit 1839 van Bätz, deze is uit het orgel van de Nieuwe Kerk in Amsterdam afkomstig. Om het uiterlijk van het orgel zijn oorspronkelijke allure te geven is het schijn-rugwerk in de balustrade teruggeplaatst. Dit is aan de hand van de oorspronkelijke ontwerptekening van het orgel gemaakt naar voorbeeld van Bätz. In oktober 1983 werd het orgel weer in gebruik genomen.
Dispositie:
Bourdon 16 B/D
Prestant 8
Roorfluit 8
Octaaf 4
Ged. Fluit 4
Quint 3
Octaaf 2
Mixtuur III-VI B/D
Trompet 8 B/D
Holpijp 8
Viool de Gambe 8 B/D
Gemshoorn 4
Roerfluit 4
Woudfluit 2
Flageolet 1
Carillon III D
Vox Humana 8 B/D
aangehangen
Koppelingen:
Manuaalkoppel (Gedeeld)