Foto’s: Stefan Braun © 2025
De Dom in Keulen liep in de Tweede Wereldoorlog zware schade op. Het oude orgel met 40 stemmen werd hierbij verwoest. Nadat de kathedraal op 15 augustus 1948 weer in gebruik was genomen, bouwde Klais een nieuw sleepladen-orgel met elektrische tractuur, 66 stemmen, 3 manualen en een vrij pedaal, dat op 6 februari 1949 is ingewijd met een concert door Josef Zimmermann. Het instrument kreeg opusnummer 1000. Klais vergrootte het orgel in 1956 met een vierde manuaal waardoor het nu in totaa nu 88 stemmen telde.
Na de bouw van een nieuw orgel in het schip van de kerk in 1998 zou het oude instrument eerst worden gesloopt. Uiteindelijk is het echter als historisch monument voor restauratie voorgedragen. Deze restauratie is in 2000 begonnen en in 2002 voltooid. Om een betere geluidsuitstraling te bereiken, werden de windladen van alle werken (behalve het Rückpositiv) twee meter hoger gezet. De drie fronten van het orgel werden daarop aangepast. Verder werd een nieuwe windvoorziening gemaakt en werd de winddruk hoger gemaakt. Tenslotte is er een elektrische verbinding aangelegd met het in 1998 gebouwde ‘Schwalbennestorgel’, waardoor beide instrumenten nu vanaf één speeltafel bespeelbaar zijn.
In 2006 werd het Bombardenwerk uitgebreid met twee hogedrukregisters, die onder het westvenster werden geplaatst en alleen bij bijzondere gelegenheden te horen zijn. Deze uitbreiding kreeg de naam ‘Westwerkorgel’.
Dispositie na 2002:
HAUPTWERK (II. MANUAL) (C – c4) 61 TOETSEN: Principal 16′, Bordun 16′, Principal 8′, Octav 8′, Offenflöte 8′, Gemshorn 8′ – 2002, Gedackt 8′ – 2002, Rohrquinte 5 1/3′, Octav 4′, Rohrflöte 4′, Terz 3 1/5′ – 1952, Septime 2 2/7′ – 1948/1965, Superoctave 2′, Weitflöte 2′, Grossmixtur 4 fach (4′) – 2002, Mixtur 6-8 fach (2′), Rauschpfeife 3 fach (2 2/3′) – 1948/1956, Trompete 16′, Trompete 8′, Kopftrompete 4′.
POSITIV (I. MANUAL) (C – c4) 61 TOETSEN: Gedacktpommer 16′, Salicet 8′ – 1956, Metallflöte 8′, Rohrflöte 8′, Principal 4′, Spitzflöte 4′ – 2002, Quinte 2 2/3′, Waldflöte 2′, Terz 1 3/5′ – 1956, Sifflöte 1 1/3′, Mixtur 4-5 fach (1 1/3′), Dulcian 16′, Trompete 8′, Tremulant.
RÜCKPOSITIV (I. MANUAL) (C – c4) 61 TOETSEN: Portunalflöte 8′ – 2002; C-H aus Lieblich Gedackt, Lieblich Gedackt 8′, Blockflöte 4′, Superoctave 2′ – 2002, Sesquialter 2 fach (2 2/3′), Scharff 4-6 fach (1/2′), Krummhorn 8′, Tremulant.
SCHWELLWERK (III. MANUAL) (C – c4) 61 TOETSEN: Großgedackt 16′ – 2002, Principal 8′, Holzflöte 8′, Gamba 8′ – 1956, Vox Coelestis 8′ (1-2 fach) – 2002, Octav 4′, Querflöte 4′, Nasard 2 2/3′, Schwegel 2′, Terz 1 3/5′ – 2002, Nachthorn 1′, Mixtur 4 fach (2 2/3′), Fagott 16′ – 2002, Trompete 8′ – 2002, Oboe 8′ – 2002, Vox Humana 8′ – 2002, Trompete 4′ – 2002, Tremulant.
SOLOWERK (IV. MANUAL) (C – c4) 61 TOETSEN: Flötenprincipal 8′, Rohrflöte 8′, Quintade 8′, Principal 4′, Koppelflöte 4′, Quinte 2 2/3′, Waldflöte 2′, Septime 1 1/7′ – 2002, None 8/9′ – 1956, Mixtur 4-5 fach (1 1/3′), Nonencornett 4 fach (1 3/5′) – 1954, Aliquot 2-3 fach (1′) – 1965, Terzcymbel 3-4 fach (1/3′) – 1965, Dulcian 16′, Trompete 8′, Tremulant, Röhrenglockenspiel, Cymbelstern.
HOCHDRUCKWERK (IV. MANUAL) (2002) (C-c””): Konzertflöte 8′, Stentorgambe 8′, Tuba Magna 16′, Tuba Major 8′, Tuba Mirabilis 8′.
Westwerk (2006): Tuba Episcopalis 8′, Tuba Capitularis 8′.
PEDAL (C – g1) 32 TOETSEN: Vox Balenae 64′ – 2002; akoestisch, Principalbaß 32′ – 2002, Untersatz 32′, Principalbaß 16′, Contrabaß 16′, Subbaß 16′, Zartbaß 16′ – transmission, Octavbaß 8′, Flötenbaß 8′, Gedacktbaß 8′, Choralbaß 4′, Baßflöte 4′ – 2002, Principal 2′, Hintersatz 6 fach (2 2/3′), Mixtur 4 fach (1 1/3′), Contraposaune 32′ – 1956, Posaune 16′, Fagott 16′ – transmissie, Baßtrompete 8′, Clarine 4′.
KOPPELINGEN: II. Manual – I. Manual, II. Manual – III. Manual, II. Manual – IV. Manual, I. Manual – III. Manual, I. Manual – IV. Manual, III. Manual – IV. Manual, Pedal – I. Manual, Pedal – II. Manual, Pedal – III. Manual, Pedal – IV. Manual, Super Pedal – I. Manual, Super Pedal – II. Manual, Super Pedal – III. Manual, Super Pedal – IV. Manual, Sub in II. Manual, Super in II. Manual, Äqual aus II. Manual, Sub in III. Manual, Super in III. Manual, Äqual aus III. Manual, Sub in IV. Manual, Super in IV. Manual, Äqual aus IV. Manual, Positiv auf IV. Manual, Pedal auf IV. Manual.
Zo ver ik weet is het orgel in 2006 uitgebreid met een Tuba Episcopalis en een Tuba Capitularis. Deze registers hebben 270 mm waterdruk en zijn in het Chamade aan de westwand. Staat los van het instrument zelf.
Dispositie voor 2002:
HAUPTWERK: Prinzipal 16′, Bordun 16′, Prinzipal 8′, Oktave 8′, Offenflöte 8′, Quintatön 8′, Gemshorn 8′, Große Quinte 5 1/3′, Oktave 4′, Rohrflöte 4′, Spitzflöte 4′, Große Terz 3 1/5′, Superoktave 2′, Weitflöte 2′, Mixtur 6-8 fach, Rauschpfeife 2-3 fach, Terzzymbel 4-5 fach, Trompete 16′, Trompete 8′, Kopftrompete 4′.
POSITIV: Prinzipal 8′, Metalflöte 8′, Rohrflöte 8′, Lieblich Gedackt 8′ – Rückpositiv, Oktave 4′, Blockflöte 4′ – Rückpositiv, Nasard 2 2/3′, Prinzipal 2′ – Rückpositiv, Waldflöte 2′, Sesquialter 2 fach – Rückpositiv, Mixtur 4-5 fach, Scharff 4-6 fach – Rückpositiv, Dulcian 16′, Trompete 8′, Krummhorn 8′ – Rückpositiv, Vox Humana 8′.
OBERWERK: Quintade 16′, Prinzipal 8′, Großgedackt 8′, Gamba 8′, Spitzgedackt 8′, Oktave 4′, Koppelflöte 4′, Hohlflöte 2′, Oktävchen 1′, None 8/9′, Septime 4/7′, Tertian 2 fach, Mixtur 5 fach, Quintzymbel 3 fach, Bombarde 16′ – Französisch, Trompete 8′ – Französisch, Rohrschalmey 8′.
SCHWELLWERK: Gedacktpommer 16′, Prinzipal 8′, Holzflöte 8′, Spitzgamba 8′, Oktave 4′, Querflöte 4′, Quinte 2 2/3′, Schwiegel 2′, Sifflöte 1 1/3′, Nachthorn 1′, Mixtur 5-6 fach, Septimzymbel 3 fach, Nonencornett 4 fach, Fagott 16′, Trompete 8′, Schalmey Oboe 8′, Clairon 4′.
PEDAL: Untersatz 32′, Prinzipalbaß 16′, Kontrabaß 16′, Subbaß 16′, Gedacktpommer 16′ – transmissie, Oktavbaß 8′, Flötenbaß 8′, Gedacktbaß 8′, Flötenbaß 4′, Choralbaß 4′, Oktave 2′, Hintersatz 5 fach, Mixtur 4 fach, Kontraposaune 32′, Posaune 16′, Fagott 16′ – transmissie, Trompete 8′, Clarino 4′.