Foto’s 1-8: Wim Eradus © 2005
Foto’s 9-13: Stefan Braun © 2026
Merseburger Domorgel (F. Ladegast, 1855)
Het grote Ladegast-orgel in de Dom te Merseburg is in de jaren 1853-1855 gebouwd. Het orgel dateerde oorspronkelijk uit 1666, en het werd gebouwd in opdracht van hertog Christian I. Het werd in gebruik genomen op 22 april 1666. Het is niet bekend welke orgelmaker het gebouwd heeft. Op advies van Johann Friedrich Alberti, organist van de kerk, liet de hertog het na enkele jaren alweer ombouwen en vergroten. In 1674 heeft Christoph Junge deze werkzaamheden uitgevoerd. Het orgel werd in de jaren 1693-1697 omgebouwd en uitgebreid tot een vierklaviers instrument door Zacharias Thayssner. Thayssner heeft ook de kas aanzienlijk vergroot. In deze vorm bleef de orgelkas bewaard. Johann Wender herstelde in de jaren 1714-1717 de schade, o.a. door het geheel vervangen van de windladen en de balgen, en breidde het uit met een rugpositief en een borstwerk. Op 17 oktober 1717 is het orgel weer in gebruik genomen. Het orgel bleef gedurende de volgende eeuw geregeld mankementen vertonen.
In de jaren 1843-1847 werden verschillende plannen voor verbouwing en modernisering opgesteld. Op advies van David Hermann Engel bouwde Friedrich Ladegast het orgel in de jaren 1853-1855 geheel om. Het werd hierbij ook uitgebreid van 66 naar 81 stemmen. Op 26 september 1855 is het instrument in gebruik genomen. Alexander Winterberger, een leerling van Franz Liszt, heeft het bij deze gelegenheid bespeeld. Het orgel van Ladegast is voor Liszt een grote inspiratiebron geweest. Al zijn grote orgelcomposities zijn voor dit orgel geschreven. Uniek aan het orgel is dat het rugpositief ook een eigen klaviatuur heeft.
In 1972 heeft de firma Kuhn het orgel gerestaureerd. Enkele registers werden door hen geplaatst op de nog open plaatsen op de windlade. Bij een latere restauratie zijn de registers van Kuhn weer vervangen door meer in de geest van Ladegast gekozen stemmen. In 2000 begon men met een zeer grondige restauratie, waarbij het orgel weer geheel in de oorspronkelijke staat is teruggebracht. Het werk werd uitgevoerd door de firma’s Eule, Scheffler en Wegscheider. Het instrument is op 11 september 2004 weer in gebruik genomen tijdens de Merseburger Orgeltage.
De Dispositie:
HAUPTWERK (C – g3) 56 TOETSEN: Bordun 32′ (from c°), Principal 16′, Bordun 16′, Principal 8′, Hohlflöte 8′ (from c°) – 2004, Doppeltgedeckt 8′, Gambe 8′ – 2004, Gemshorn 8′ – C-H 2004, Quinte 5 1/3′, Octave 4′, Gedeckt 4′, Gemshorn 4′, Doublette 4’+2′ – 2004, Quinte 2 2/3′, Octave 2′, Mixtur 4 fach (2′), Scharf 4 fach (1 3/5′) – 2004, Cornett 3-4 fach (2 2/3′), Fagott 16′ – deels 2004, Trompete 8′.
RÜCKPOSITIV (C – g3) 56 TOETSEN: Bordun 16′, Principal 8′, Flauto Traverso 8′ – 2004, Geigenprincipal 8′ – 2004, Quintatön 8′, Octave 4′, Gedeckt 4′, Octave 2′, Mixtur 4 fach (2′), Cornett 2-4 fach, Oboe 8′ – 2004.
OBERWERK (C – g3) 56 TOETSEN: Quintatön 16′, Principal 8′, Rohrflöte 8′, Flauto Amabile 8′ – 2004, Gambe 8′, Gedeckt 8′, Octave 4′, Spitzflöte 4′, Rohrflöte 4′, Quinte 2 2/3′ – 2004, Waldflöte 2′, Terz 1 3/5′ – 2004, Sifflöte 1′, Mixtur 4 fach (2′) – deels 2004, Schallmey 8′ – 2004, Stahlspiel – 2004, Tremulant.
BRUSTWERK (C – g3) 56 TOETSEN: Lieblichgedeckt 16′, Fugara 8′ – 2004, Flauto Dolce 8′ – 2004, Salicional 8′ – 2004, Unda Maris 8′ (2 fach), Lieblichgedeckt 8′, Octave 4′, Zartflöte 4′, Salicional 4′ – 2004, Nasat 2 2/3′, Octave 2′ – 2004, Cymbel 3 fach (2′) – 2004, Progressiv-Harmonika 2-4 fach, Aeoline 16′ – 2004.
PEDAL (C – d1) 27 TOETSEN: Untersatz 32′, Principal 16′, Salicetbass 16′, Subbass 16′, Violonbass 16′ – 2004, Grossnasat 10 2/3′, Principal 8′, Bassflöte 8′, Violoncello 8′ – 2004, Terz 6 2/5′, Rohrquinte 5 1/3′, Octave 4′, Scharfflöte 4′ – 2004, Flöte 4′, Mixtur 4 fach, Cornett 4 fach (2 2/3′), Posaune 32′, Posaune 16′, Dulcian 16′ – 2004, Trompete 8′.
KOPPELINGEN: Hauptwerk – Rückpositiv, Hauptwerk – Oberwerk, Hauptwerk – Brustwerk, Pedal – Hauptwerk, Pedal – Rückpositiv, Pedal – Oberwerk.
SPEELHULPEN: Bass-Coppel, Ventielen.