Peize, Hervormde Kerk, Hoofdorgel

Foto’s: Bram ten Cate © 2021

  • Anthonie Verbeeck maakte dit orgel in 1631 als tweemanuaals mechanisch sleepladen-orgel met aangehangen pedaal voor de Peper- of Sint Geertruids Gasthuiskerk in Groningen. Het werd in 1663 door J. Huis verbouwd, en evenzo in 1672. Na schade geleden tijdens de belegering werd het door J. Helm-man in 1680 weer hersteld. Arp Schnitger breidde het in 1697 uit met een vrij pedaal en wijzigde enkele registers. In 1757 werd het orgel door Hinsz gerestaureerd. Hij verwijderde het borstwerk en maakte een nieuw rugpositief. Freytag werkte in 1814 aan het instrument, N.A. Lohman in 1832. In 1861 is het orgel door de Firma Van Oeckelen verplaatst naar de Nederlands Hervormde Kerk van Peize (Drenthe). Hierbij is ook de dispositie gewijzigd. Het orgel is in de jaren 1969 tot 1973 gerestaureerd door Van Vulpen. De wijzigingen van Van Oeckelen zijn daarbij weer ongedaan gemaakt.
  • De stemming was na de restauratie Werckmeister III. Dit is later gewijzigd in Thomas Young. De toonhoogte is ruim een halve toon boven normaal. De winddruk is 73 mm.
  • Het hoofdorgel heeft voor elke pedaalstem 2 registerknoppen, nl. 1 voor de C-lade en 1 voor de Cislade. De registerknoppen van het rugwerk bevinden zich aan de achterkant van het rugwerk.
    Het interieur van de kerk wordt op dit moment gerenoveerd en gemoderniseerd, waardoor het kerkgebouw voor meer doeleinden bruikbaar wordt. Dit heeft ook gevolgen voor het orgel, dat een eindje verder de kerk in geschoven wordt.

Dispositie:

Hoofdwerk: C – c3 Praestant 8′ – 1697/1757, Holpijp 8′ – 1631/1697, Octaaf 4′, Quintadena 4′ – 1631/1973, Quint 3′ – 1631/1861, Octaaf 2′ – 1631/1757, Sesquialter II-III sterk – 1697/1757, Mixtuur IV-VI sterk, Dulciaan 8′ – 1757/1861/1973.
Rugwerk: C – c3 Quintadena 8′ – 1757/1861/1973, Praestant 4′ – 1757/1861, Fluit 4′ – 1631/1757/1861, Fluit 2′ – 1631/1697/1757, Quint 1 1/2′ – 1631/1697/1973, Scherp III sterk – 1973, Vox Humana 8′ – 1973.
Pedaal: CD – d1 Bourdon 16′ – 1861/Doornbos, Praestant 8′, Octaaf 4′, Octaaf 2′, Mixtuur III sterk, Trompet 8′ – 1697/1757.
Koppelingen: Manuaalkoppel – schuifkoppel, Pedaal – Hoofdwerk.
Speelhulpen: Tremulant, 3 afsluiters.

Vulstemmen Samenstelling
Sesquialter II-III sterk (Hoofdwerk) C: 2/3′ – 2/5′. c°: 1 1/3′ – 4/5′. c’: 2 2/3′ – 2′ – 1 3/5′.
Mixtuur IV-VI sterk (Hoofdwerk) C: 2/3′ – 1/2′ – 1/3′ – 1/4′. G: 1′ – 2/3′ – 1/2′ – 1/3′. c°: 1 1/3′ – 1′ – 2/3′ – 1/2′. g°: 2′ – 1 1/3′ – 1′ – 2/3′. c’: 2 2/3′ – 2′ – 1 1/3′ – 1′ – 2/3′. g’: 4′ – 2 2/3′ – 2 ‘ – 1 1/3′ – 1′. c”: 4′ – 2 2/3′ – 2′ – 1 1/3′ – 1′. f”: 4′ – 2 2/3′ – 2′ – 2′ – 1 1/3′ – 1 1/3’.
Scherp III sterk (Rugwerk) C: 1/2′ – 1/3′ – 1/4′. G: 2/3′ – 1/2′ – 1/3′. c°: 1′ – 2/3′ – 1/2′. g°: 1 1/3′ – 1′ – 2/3′. c’: 2′ – 1/3′ – 1′. g’: 2 2/3′ – 2′ – 1 1/3′.
Mixtuur III sterk (Pedaal) C